De gevelletters van de nieuwe UvA-bibliotheek

Op de hoek van de Nieuwe Doelenstraat en de Binnengasthuisstraat in Amsterdam staat een gevel waar je niet omheen kunt. Het gevelscherm van de nieuwe universiteitsbibliotheek van de UvA is vijftig meter lang en bestaat volledig uit 3D-geprinte letters. Samen vormen ze een regel uit het gedicht Awater van Martinus Nijhoff: Lees maar, er staat niet wat er staat. Die zin is vertaald in de 24 talen waarin de UvA onderwijs geeft, in zes verschillende schriften. Het scherm is niet alleen decoratief: het tempert het daglicht in de studieruimten en zorgt ervoor dat bibliotheekbezoekers en de overburen niet bij elkaar naar binnen kijken.

De letters moesten er aan die gevel uitzien als brons, en dat deel van het werk lag bij ons. In opdracht van Nedcam verzorgden wij de complete afwerking van 588 regels en 205 losse letters, elk voorzien van een metaalcoating van VeroMetal en met de hand gepatineerd, gepolijst en in de was gezet. Een regel bestond uit vier tot zeven letters, dus in de praktijk zijn er duizenden letters door onze handen gegaan.

Voor een straal- en spuitbedrijf is dat geen alledaagse opdracht. Wij werken doorgaans met grit en zware constructies; hier werd er met glasparels gestraald op een 3D-geprinte letter, en ging het daarna verder met schuurpapier, een polijstmachine en een doek met was. Het stappenplan dat we voor dit project hebben opgesteld telt veertien handelingen per letter: spuiten, drogen, parelstralen, schuren, patineren, spoelen, opnieuw drogen, opschuren, twee keer polijsten en tot slot de waslaag die met de hand wordt aangebracht en afgewreven.

Dat stappenplan lag er niet zomaar. Voordat er iets in productie ging, hebben we in november 2022 een testdag georganiseerd bij ons in Werkendam, samen met Nedcam en VeroMetal. Een paar proefregels zijn die dag het hele traject doorgegaan. Met de stopwatch erbij onderzochten we wat goed werkte, welke stappen te veel tijd kostten en waar mogelijke problemen ontstonden. Pas daarna legden we het definitieve productieproces vast.

Eén stap uit dat plan is het vermelden waard, omdat die laat zien hoe je grip houdt op zo’n proces. Na het spuiten brengen wij een dun laagje zwart aan: controlezwart. Daarna wordt er met glasparels gestraald tot precies dat zwart verdwenen is. Zolang er nog zwart zichtbaar is, is de letter niet klaar. Niemand hoeft dus op gevoel te bepalen of er lang genoeg is gestraald. Het patineerbad werkt op dezelfde manier: vlakken die niet verkleuren, zijn niet goed gestraald en gaan terug in het proces.

Zo hebben we de volledige partij afgewerkt, verspreid over een periode van ruim een jaar. Letter voor letter, regel voor regel. Duizenden onderdelen zijn in Werkendam door onze handen gegaan voordat ze hun definitieve plek kregen aan de gevel in Amsterdam. Om ze daar nu samen te zien, als onderdeel van een gebouw waar dagelijks duizenden studenten en voorbijgangers langs lopen, maakt ons trots. Het was een project buiten onze dagelijkse praktijk, maar juist daardoor een project dat we niet snel zullen vergeten.